«افسانه» نیما یوشیج؛ نقطه عطفی در دگرگونی ساختار و اندیشه شعر معاصر فارسی
به گزارش روابط عمومی جهاد دانشگاهی، این نشست با هدف بازخوانی تجربه‌های تحول‌آفرین نیما یوشیج در شعر فارسی، به بررسی زمینه‌های تاریخی و اجتماعی شکل‌گیری شعر نو، ویژگی‌های ساختاری و محتوایی منظومه «افسانه» و تأثیر آن بر جریان‌های ادبی پس از نیما اختصاص داشت.
دکتر مصطفی علیپور در ابتدای این نشست، با تأکید بر ضرورت شناخت بسترهای تاریخی و اجتماعی برای تحلیل آثار ادبی، اظهار کرد: چهره‌های برجسته ادبی و هنری در خلأ تاریخی ظهور نمی‌کنند، بلکه هر هنرمندی متأثر از اقتضائات زمان و مکان خویش است؛ ازاین‌رو، برای درک جایگاه نیما یوشیج و شناخت ابعاد تحول‌آفرین آثار او، باید تحولات اجتماعی، سیاسی و ادبی ایران پس از مشروطه را مورد توجه قرار داد.
وی با اشاره به تغییر رویکرد شعر فارسی در دوره پس از مشروطه و افزایش توجه شاعران به زندگی روزمره و مسائل اجتماعی، افزود: در این دوره، شاعرانی همچون نسیم شمال کوشیدند زبان مردم و دغدغه‌های اجتماعی را وارد شعر کنند؛ با این حال، چالش اصلی، ایجاد تعادل میان بیان مسائل اجتماعی و حفظ ارزش‌های هنری و جوهره زیبایی‌شناختی شعر بود. اهمیت نیما را باید در تلاش او برای برقراری پیوندی مؤثر میان این دو حوزه جست‌وجو کرد.
این مدرس ادبیات، «زمان، مکان و زبان» را سه مؤلفه بنیادین در نگرش نیما به شعر دانست و تصریح کرد: شاعر باید با زمانه، جغرافیای زیستی و زبان جامعه خود ارتباطی واقعی و عمیق داشته باشد. شعر هنگامی به اصالت می‌رسد که از تجربه زیسته شاعر و مواجهه او با واقعیت‌های پیرامونش سرچشمه بگیرد.
«افسانه»؛ فراتر رفتن از قالب‌های مألوف شعر فارسی
بخش دیگری از این نشست به بررسی منظومه «افسانه» اختصاص داشت؛ اثری که از آن به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نقاط عزیمت در مسیر تحول شعر معاصر فارسی یاد می‌شود.
علیپور با اشاره به اینکه نیما در این منظومه، ضمن بهره‌گیری از وزن و برخی ظرفیت‌های شعر کلاسیک، در ساختار و شیوه روایت تجربه‌ای تازه را پیش روی شعر فارسی قرار می‌دهد، اظهار کرد: اهمیت «افسانه» صرفاً به محتوای آن محدود نمی‌شود، بلکه باید نوآوری‌های فرمی، ساختار گفت‌وگومحور، شخصیت‌پردازی و ظرفیت‌های نمایشی این اثر را نیز در تحلیل جایگاه آن مورد توجه قرار داد.
به گفته وی، گفت‌وگوی میان عاشق و افسانه، بستری دراماتیک در منظومه ایجاد کرده است که شعر را از الگوهای روایی رایج در سنت کلاسیک فاصله می‌دهد و امکان تازه‌ای برای حضور شخصیت‌ها، شکل‌گیری موقعیت‌های نمایشی و پیشبرد روایت فراهم می‌آورد
در ادامه، ویژگی‌های رمانتیک منظومه، شیوه تصویرپردازی و ظرفیت‌های زبانی آن مورد بررسی قرار گرفت و نمونه‌هایی از استعاره‌ها و نمادپردازی‌های نیما نشان داد که چگونه این شاعر با بهره‌گیری از امکانات تازه بیانی، افق‌های متفاوتی را در زیبایی‌شناسی شعر فارسی گشود.
تأثیر «افسانه» بر تجربه‌های ادبی پس از نیما
در ادامه نشست، تأثیر منظومه «افسانه» بر شاعران پس از نیما و واکنش جریان‌های ادبی به تجربه‌های نوآورانه او بررسی شد.
علیپور با اشاره به مخالفت‌هایی که در آغاز با رویکرد تازه نیما شکل گرفت، به بازتاب این تجربه در آثار برخی شاعران دیگر پرداخت و از منظومه «سه تابلو» اثر میرزاده عشقی و «دو مرغ بهشتی» اثر محمدحسین شهریار به‌عنوان نمونه‌هایی از آثاری یاد کرد که در پیوند با این تحولات ادبی قابل بررسی هستند.
«مرغ آمین»؛ پیوند بلوغ هنری با دغدغه‌های اجتماعی
بخش دیگری از این نشست به بررسی منظومه «مرغ آمین» و جایگاه آن در روند تکامل هنری نیما یوشیج اختصاص یافت؛ اثری که در آن، نوآوری‌های فرمی شاعر با دغدغه‌های اجتماعی و نگاه نمادین او به انسان و جامعه درهم می‌آمیزد.
«مرغ آمین» را می‌توان نمونه‌ای برجسته از توانایی نیما در خلق فضایی چندلایه و نمادین دانست؛ فضایی که در آن، رنج‌ها، آرزوها و امیدهای انسان معاصر بازتاب می‌یابد. مرغ آمین در این منظومه، فراتر از یک شخصیت شاعرانه، نمادی از تمنای رهایی، عدالت و پایان یافتن رنج‌های جمعی است؛ صدایی که در فضای تیره و پراضطراب جامعه، امید به تحقق آینده‌ای متفاوت را زنده نگه می‌دارد.
از سوی دیگر، ساختار گفت‌وگومحور و ظرفیت نمایشی این اثر را می‌توان ادامه تجربه‌هایی دانست که نیما در منظومه «افسانه» آغاز کرده بود. با این تفاوت که در «مرغ آمین»، دامنه نگاه شاعر از تجربه‌های فردی فراتر می‌رود و شعر به بستری برای بازنمایی دغدغه‌ها و تجربه‌های جمعی و اجتماعی تبدیل می‌شود.
در این بخش همچنین ابعاد هنری و ظرفیت‌های ساختاری منظومه مورد توجه قرار گرفت؛ اثری که آفرینش آن مستلزم برخورداری از تخیلی نیرومند، تسلط بر امکانات زبان، انسجام در ساختار و توانایی در تلفیق عناصر نمادین و اجتماعی است و از نمونه‌های قابل تأمل در مسیر پختگی هنری نیما به شمار می‌رود.
این نشست در مجموع، فرصتی برای بازخوانی یکی از مهم‌ترین مقاطع تحول در تاریخ شعر فارسی و بررسی نسبت میان سنت و نوآوری در تجربه ادبی نیما یوشیج بود؛ تجربه‌ای که نشان می‌دهد تحول در شعر، صرفاً با تغییر قالب و وزن تحقق نمی‌یابد، بلکه مستلزم دگرگونی در نگرش شاعر به زبان، ساختار، انسان و جهان پیرامون نیز هست.
گفتنی است، سلسله‌نشست‌های ادبی «یک جرعه شعر» با هدف نقد و بررسی آثار شاعران معاصر، ایجاد زمینه برای گفت‌وگوهای تخصصی ادبی و فراهم آوردن فرصتی برای آموزش و مشق شعر، به همت سازمان دانشجویان جهاددانشگاهی در دانشگاه خوارزمی برگزار می‌شود.
سروش
نظر شما :